การซ่อมหนังสือ แบบซ่อมหนัก

การซ่อมหนังสือ "แบบซ่อมหนัก" มักใช้กับกรณีที่หนังสือชำรุดรุนแรง เช่น สันปกหลุดออกจากตัวเล่มโดยสิ้นเชิง, เนื้อในแยกหลุดออกจากกันเป็นกระจุก (สมุดแยก), หรือปกแข็งพังยับเยิน ซึ่งการซ่อมลักษณะนี้จะต้องใช้เทคนิคการเข้าเล่ม (Bookbinding) เข้ามาช่วย เพื่อให้หนังสือกลับมาแข็งแรงและเปิดใช้งานได้อีกยาวนานครับ

นี่คือขั้นตอนและวิธีซ่อมหนักสำหรับอาการยอดฮิต 2 รูปแบบครับ:
 

อุปกรณ์เพิ่มเติมสำหรับงานซ่อมหนัก

1. กาวลาเท็กซ์สำหรับเข้าเล่ม (กาวไร้กรด/Acid-free) และพู่กัน

2. ผ้าโปร่งซ่อมหนังสือ (Mull / Cheesecloth) หรือผ้าสาลู (ใช้สำหรับยึดสันเนื้อในกับปก)

3. เทปผ้าสำหรับซ่อมสันหนังสือ (Cloth Book Tape) ชนิดหนา

4. เข็มเล่มใหญ่ และด้ายคอตตอน/ด้ายเทียน (กรณีต้องเย็บกี่ใหม่)

5. กระดาษหนา/กระดาษการ์ด (Endpaper) สำหรับทำใบรองปกใหม่

6. แคลมป์หนีบไม้ (Wood Clamps) หรือปากกาจับชิ้นงาน และไม้กระดาน 2 แผ่น (สำหรับหนีบอัดสัน)

รูปแบบที่ 1: สันเนื้อในแตกแยกออกจากกันเป็นเสี่ยงๆ (ตัวเล่มหลุด)

อาการนี้มักเกิดกับหนังสือเล่มหนาที่กาวเก่าหมดสภาพ ทำให้กระดาษแยกออกเป็นกระจุกๆ

• ขั้นตอนการซ่อม:

  1. ลอกกาวเก่า: ใช้คัตเตอร์หรือตะไบขูดคราบกาวเก่าที่แห้งกรังตรงสันเนื้อในออกให้หมดจนเห็นขอบกระดาษดิบ (ระวังอย่าให้กินเนื้อกระดาษเข้าไป)

  2. จัดรูปเล่ม: รวบรวมหน้าทั้งหมดมาเคาะกับโต๊ะให้ขอบกระดาษเรียบเสมอกันทุกด้าน ทั้งด้านบน ด้านล่าง และด้านข้าง

  3. เข้าปากกาจับงาน (หนีบอัด): นำแผ่นไม้ประกบหน้า-หลังของตัวเล่ม โดยให้ สันหนังสือโผล่พ้นขอบไม้ออกมาประมาณ 0.5 เซนติเมตร จากนั้นใช้แคลมป์หนีบให้แน่น เพื่อไม่ให้หน้าหนังสือขยับ

  4. ทากาวและเสริมผ้าสาลู: * ทากาวลาเท็กซ์หนาๆ ให้ทั่วสันที่หนีบไว้ (พยายามทาซ้ำๆ ให้กาวซึมเข้าไปตามร่องระหว่างแผ่นเล็กน้อย)

     • ตัดผ้าโปร่ง/ผ้าสาลูให้มีความยาวเท่าสันหนังสือ แต่ ความกว้างให้เกินออกไปด้านข้างประมาณข้างละ 2-3 เซนติเมตร

     • แปะผ้าโปร่งลงไปบนสันที่ทากาวไว้ แล้วทากาวทับบนผ้าอีกชั้นให้แน่น

  5. ทิ้งไว้ให้แห้ง: ปล่อยทิ้งไว้ในแคลมป์หนีบอย่างน้อย 12-24 ชั่วโมง เมื่อแห้งแล้วเราจะได้ "ตัวเล่ม (Text block)" ที่กลับมายึดติดกันเป็นก้อนแข็งแรง โดยมีปีกผ้าโปร่งยื่นออกมาสองข้าง

รูปแบบที่ 2: การยึดตัวเล่มกลับเข้ากับ "ปกแข็ง" (Re-casing)

เมื่อได้ตัวเล่มที่ซ่อมจากรูปแบบที่ 1 เรียบร้อยแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการนำตัวเล่มกลับเข้าปกเดิมหรือทำปกใหม่

• ขั้นตอนการซ่อม:

  1. เตรียมใบรองปกใหม่ (Endpaper): ตัดกระดาษการ์ดความหนาประมาณ 120-150 แกรม ให้มีขนาดเท่ากับหนังสือเปิดกางออก (ทำ 2 แผ่น สำหรับหัวและท้ายเล่ม) พับครึ่งแล้วนำไปทากาวตรงขอบสันกว้างประมาณ 0.5 เซนติเมตร แปะประกบเข้ากับหน้าแรกและหน้าสุดท้ายของตัวเล่ม

  2. ประกอบเข้าปก: นำตัวเล่มไปวางทาบในปกแข็งให้ตรงตำแหน่งล็อกเดิม

  3. ทากาวปีกผ้าและใบรองปก:

     • ทากาวที่ "ปีกผ้าโปร่ง" ที่ยื่นออกมาจากสัน แล้วแปะลงไปบนบอร์ดของตัวปก (ผ้าโปร่งนี้จะเป็นตัวยึดหลักระหว่างเนื้อในกับปก ไม่ใช่ตัวสันหนังสือ)

     • ทากาวให้ทั่วแผ่นใบรองปก (Endpaper) หน้าแรก แล้วปิดปกทับลงมา รีดให้เรียบสนิท (ทำแบบเดียวกันทั้งปกหน้าและปกหลัง)

  4. ใส่กระดาษไขกันกาวซึม: สอดกระดาษไขคั่นไว้ระหว่างใบรองปกที่ทากาว กับหน้าเนื้อในถัดไป เพื่อไม่ให้กาวส่วนเกินซึมไปติดหน้าเนื้อหา

  5. หนีบอัดครั้งสุดท้าย: ปิดเล่มหนังสือ นำไม้กระดานมาประกบแล้วหาของหนักๆ (เช่น ลูกตุ้มหรืออิฐ) ทับไว้ หรือใช้แคลมป์หนีบอัดทิ้งไว้ 24-48 ชั่วโมงเพื่อให้กาวแห้งสนิท